Ayutthaya History Explained

https://youtu.be/HM784Y87AbA?si=0Pln7i7rmhMGOLqY

The Siam Society Lecture

A History of Ayutthaya

A talk by Dr Chris Baker and Dr Pasuk Phongpaichit

Early European visitors placed Ayutthaya alongside China and India as the three great powers of Asia. 250 years ago, the city was destroyed, and its history has been neglected. This new book is the first English-language study of the full 400-plus years from Ayutthaya’s emergence in the 13th century until its fall in 1767. With a focus on themes of commerce, kingship, Buddhism, and war, the book draws on chronicles, memoirs, visitors’ accounts, laws, literary works, wat murals, landscape, language and recent scholarship. “With thorough research and examination, and exquisite articulation, the book will not be surpassed for years, perhaps decades to come” (Thongchai Winichakul).

Dr Chris Baker is a historian, long-time resident, and honorary editor of The Journal of the Siam Society. Dr Pasuk Phongpaichit is Professor of Economics at Chulalongkorn University. Together they have written widely on Thailand’s history, political economy and current affairs including A History of Thailand, Thaksin, and Unequal Thailand. They have also translated historical works, laws, and literary classics including The Tale of Khun Chang Khun Phaen; Yuan Phai, the Defeat of Lanna: A 15th Century Thai Epic Poem; and The Ayutthaya Palace Law and the Thammasat.

Disclaimer
The Siam Society is diffusing this lecture for academic, educational and scholarly research purposes only. At no times does The Siam Society take responsibility for any ideas and opinions presented by the lecturer or persons making comments or asking questions.

The Siam Society is deeply grateful to the James H.W. Thompson Foundation
for its generous support of the Lecture Series.

https://youtu.be/2xA5I0jxoV8?si=d4CwwT9w4EfBcCon

https://youtu.be/2xA5I0jxoV8?si=HLExPJQWQUd2NOgq

ဘုရင့်နောင်လက်ထက်မြန်မာထိုင်းတို့ရဲ့စစ်ပွဲ

A look at King Naresuan the Great’s incredible life story, culminating in his epic battlefield duel against his Burmese rival that saw both men engage in single combat atop elephants.

https://youtu.be/aaI_3FBc6uo?si=ibDfVrlfcM-jECUf

https://youtu.be/QPsyCWd-QNg?si=NZ7Q8lJDHWFt3ZHD

ထိုင်း-မြန်မာ သမိုင်းကို တစ်နေရာတည်းမှာ အကုန်ကြည့်ချင်လား?” 🇹🇭🇲🇲⚔️
ကြည့်ရတာ တန်ဖိုးရှိတဲ့ သမိုင်းနောက်ခံ ဇာတ်ကားကောင်း (၇) ကားကို စုစည်းပေးလိုက်ပါတယ်။ ‘The Last Duel’ ကနေ ‘Bang Rajan’ အထိ… အက်ရှင်၊ ဒရမ်မာနဲ့ သမိုင်းဗဟုသုတတွေ အပြည့်အဝရမယ့် ကားတွေပါ။
ဘယ်ကားကို အကြိုက်ဆုံးလဲဆိုတာ Comment မှာ ပြောခဲ့ဦးနော်! 👇🔥

thaidrama #thelastduel #historylovers #trendingnow #historicalseries

https://youtu.be/nmFx1GqnadQ?si=b7E4jkTCHDgLVBEp

ထိုင်းမြန်မာစီးချင်းထိုး / တိုက်ပွဲ

Welcome! In today’s video, we will explore the history of one of the most legendary events in the Siamese (Thai) chronicles: Naresuan’s great victory by elephant duel against the crown prince of the Toungoo dynasty Mingyi Swa. The video will also cover the ancient tradition of elephant warfare and duels on elephant back in Burmese (Myanmar) and Thai history. Although Naresuan and Mingyi Swa’s duel is the most famous and remembered elephant duel, there was a long tradition of king’s and royal family members fighting single combat on the back of elephants dating back about the 13th century. I hope you enjoy the video, and thanks for watching!

For more information about the history of elephant duels and the military history of war elephants in Southeast Asia see:

Sunait Chutintaranoud, “The Rite of the Elephant Duel in Thai-Burmese Military History,” Journal of Humanities (2004)

Sunait Chutintaranoud, “Cakravartin: Ideology, Reason and Manifestation of Siamese and Burmese Kings in Traditional Warfare (1538-1854),” Crossroads (1988)

For more information about King Naresuan’s elephant duel and its legacy in Thai history see:

Matthew Kosuta, “King Naresuan’s Victory in Elephant Duel: A Tale of Two Monuments,” Journal of Social Issues in Southeast Asia (2019)

Barend Jan Terwiel, “What Happened at Nong Sarai? Comparing Indigenous and European Sources from the Late 16th Century Siam,” Journal of the Siam Society 101 (2013)

For more information about the decline of the First Toungoo Empire see:

Michael W. Charney, “The 1598-1599 Siege of Pegu and the Expansion of Arakanese Imperial Power into Lower Burma,” Journal of Asian History (1994)

https://youtu.be/JnuOivzvDqk?si=k-cT-7Or7-kYFKRs

https://youtu.be/nmFx1GqnadQ?si=_PqHAHcAwcMw5q1X

ဟံသာဝတီစီးချင်း

The Last Duel” ( Hongsawadee” ) Thai History Movie series

https://youtu.be/Hkllaui7jEE?si=R088eKwbVYWmhkIK

The Last Duel

Burmese people praise Thailand’s spectacular portrayal of Hanthawaddy in a Thai-language series, expressing a desire to see similar productions by their own people, but stating that it hasn’t happened yet!

Thank you for watching! Follow for more news in C Comment!
Don’t forget to follow the Facebook page C Comment!
For advertising inquiries: Currently available, please contact via Facebook C Comment (fastest response).

Source: Yui
https://www.tiktok.com/@yui

https://youtu.be/6AXWxfoIIm4?si=GfOEJqH_d6ehLoop

Source: Yui
https://www.tiktok.com/@yuidrama…

https://youtu.be/6AXWxfoIIm4?si=_Iykzb56w_4C8ZUl

From ancient kingdoms to modern Thailand, this is the complete story of a nation that has never been colonized and has always stood proud. 🇹🇭✨

Travel through centuries of Thai history — from the rise of powerful kingdoms and cultural achievements, to the resilience that allowed Siam to remain independent during the colonial era, and the transformation into the Thailand we know today.

This is the entire history of Thailand told in a clear, engaging, and easy-to-follow way — perfect for history lovers, travelers, and anyone curious about Southeast Asia.

👉 If you enjoy history documentaries, don’t forget to like, comment, and subscribe for more videos!

ThailandHistory #SoutheastAsia #Documentary

https://youtu.be/BgUS_1jOXRM?si=zHpssgIdxMDzALlC

thaidrama #thelastduel #historylovers #trendingnow #historicalseries

https://youtu.be/nmFx1GqnadQ?si=eIHQic_vveJkOBEr

လတ်တလော ထိုင်းနိုင်ငံမှာ ရိုက်ကူးထုတ်လွှင့်နေတဲ့ ထိုင်းမြန်မာစစ်ပွဲနောက်ခံ သမိုင်းဝင် ဇာတ်လမ်းတွဲအသစ်ကတော့ One31 ရုပ်သံလိုင်းကနေ ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၁၆ ရက်နေ့မှာ စတင်ထုတ်လွှင့်ခဲ့တဲ့ “Hongsawadee” (ဟံသာဝတီ) စီးရီးပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီဇာတ်လမ်းတွဲကို အင်္ဂလိပ်လို “The Last Duel” (နောက်ဆုံးယှဉ်ပြိုင်ပွဲ) လို့ နာမည်ပေးထားပြီး Toungoo Dynasty (တောင်ငူမင်းဆက်) နဲ့ Ayutthaya Kingdom (အယုဒ္ဓယခေတ်) ကြားက နိုင်ငံရေးနဲ့ စစ်ရေးအားပြိုင်မှုတွေကို အဓိကထား ရိုက်ကူးထားတာကို တွေ့ရပါတယ်။ ရုပ်သံလိုင်းတွေမှာ သမိုင်းကြောင်းကို ပြန်လည်အသက်သွင်းတဲ့အခါ ရိုးရိုးရှင်းရှင်း ဇာတ်အိမ်မျိုးမဟုတ်ဘဲ ခေတ်ပြိုင်ပညာရှင်တွေကြားမှာပါ ဆွေးနွေးစရာဖြစ်လာတဲ့အထိ အနုစိတ်ကျကျ ဖန်တီးထားတာကို သတိပြုမိပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ထိုင်း-မြန်မာ သမိုင်းကြောင်းမှာ အရေးပါတဲ့ စစ်ပွဲတွေ၊ နန်းတွင်းရေးရာ ရှုပ်ထွေးမှုတွေနဲ့ ဇာတ်ကောင်တွေရဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပဋိပက္ခတွေကို ပိုမိုနက်ရှိုင်းစွာ ပုံဖော်ထားတာကြောင့် သာမန်ဖျော်ဖြေရေးသက်သက်ထက် ပိုမိုကျယ်ပြန့်တဲ့ သမိုင်းဆိုင်ရာ ရှုထောင့်တွေကိုပါ မြင်တွေ့နိုင်ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် သမိုင်းအထောက်အထားတွေကို အခြေခံပြီး ဇာတ်လမ်းဆင်ထားတဲ့အတွက် ထိုင်းလူမျိုးတွေသာမက ဒေသတွင်း သမိုင်းလေ့လာသူတွေကြားမှာပါ စိတ်ဝင်စားမှု မြင့်တက်နေတဲ့ အနုပညာဖန်တီးမှုတစ်ခုလို့ ဆိုနိုင်ပါတယ်။

ဒီဇာတ်လမ်းတွဲရဲ့ အဓိက ဇာတ်အိမ်ကတော့ King Naresuan (နရဲစွမ်မင်း သို့မဟုတ် ဗြနရာဇ်) ရဲ့ ငယ်ဘဝနဲ့ ကြီးပြင်လာချိန် အတွေ့အကြုံတွေကို နောက်ခံထားပါတယ်။ ငယ်ရွယ်စဉ်ကာလမှာ ဟံသာဝတီနေပြည်တော်ကို ဓားစာခံအဖြစ် ခေါ်ဆောင်သွားခံရချိန်ကစလို့ နောက်ပိုင်းမှာ အယုဒ္ဓယရဲ့ လွတ်လပ်ရေးကို ပြန်လည်ကြေညာနိုင်ခဲ့တဲ့အထိ အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲလာတဲ့ နိုင်ငံရေးအခင်းအကျင်းတွေကို အသေးစိတ် တင်ဆက်ထားပါတယ်။ ဇာတ်လမ်းထဲမှာ King Nanda Bayin (နန္ဒဘုရင်) နဲ့ Prince Minchit Swa (မဟာဥပရာဇာ မင်းကြီးစွာ) တို့ရဲ့ အခန်းကဏ္ဍတွေကိုပါ အရေးပါတဲ့ နေရာကနေ ထည့်သွင်းရိုက်ကူးထားပြီး တောင်ငူမင်းဆက်ရဲ့ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုတွေကိုပါ ထင်ဟပ်စေပါတယ်။ ဇာတ်လမ်းရဲ့ အထွတ်အထိပ်လို့ ပြောလို့ရတဲ့ Yutthahatthi (ဆင်စီးချင်းထိုးပွဲ) လိုမျိုး သမိုင်းဝင် တိုက်ပွဲကြီးတွေကို ရိုက်ကူးရာမှာ ခေတ်မီနည်းပညာတွေကို အသုံးပြုပြီး ခမ်းခမ်းနားနား ပုံဖော်ထားတာကို မြင်တွေ့နိုင်ပါတယ်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပဲ ငယ်သူငယ်ချင်းတွေကနေ နောက်ဆုံးမှာ မလွှဲမရှောင်သာ စစ်မြေပြင်မှာ ရန်သူတွေအဖြစ် ရင်ဆိုင်ရတဲ့ ကံကြမ္မာအလှည့်အပြောင်းတွေကို စိတ်ဝင်စားဖွယ် ဖန်တီးထားပါတယ်။ အရင်က ထွက်ရှိခဲ့ဖူးတဲ့ ဇာတ်ကားတွေနဲ့ မတူတဲ့အချက်ကတော့ ဇာတ်ကောင်တွေကို အဖြူအမည်း သီးသန့်ခွဲခြားမထားဘဲ ဘက်နှစ်ဖက်စလုံးရဲ့ ရပ်တည်ချက်တွေ၊ နိုင်ငံရေးအရ ဆုံးဖြတ်ချက်ချရတဲ့ အခြေအနေတွေကို လူသားဆန်ဆန် ရှုထောင့်ကနေ ချဉ်းကပ်ပြသထားတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ကြည့်ရှုသူတွေအနေနဲ့ စစ်ပွဲတစ်ခုရဲ့ နောက်ကွယ်က အကြောင်းတရားတွေကို ပိုပြီး ဓမ္မဓိဋ္ဌာန်ကျကျ စဉ်းစားသုံးသပ်နိုင်မယ့် အခွင့်အရေး ရရှိစေပါတယ်။

ဇာတ်ကောင်တွေရဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုး (Psychological Burden) တွေနဲ့ လူ့သဘာဝကို လေ့လာကြည့်ရင် နရဲစွမ်မင်းနဲ့ မင်းကြီးစွာတို့ဟာ ငယ်စဉ်က ဟံသာဝတီမှာ ဓားစာခံကာလ (Hostage Period) ဖြတ်သန်းရင်း အတူကြီးပြင်းခဲ့ကြတဲ့ သူငယ်ချင်းတွေ ဖြစ်ခဲ့ကြပေမယ့် အရွယ်ရောက်လာတဲ့အခါမှာတော့ တိုင်းပြည်တာဝန်နဲ့ နိုင်ငံရေး အကျိုးစီးပွားတွေကြောင့် စစ်မြေပြင်မှာ မလွှဲမရှောင်သာ ရင်ဆိုင်ခဲ့ကြရတဲ့ ကံကြမ္မာ အလှည့်အပြောင်းတွေကို ရုပ်ရှင်ထဲမှာ သေသေချာချာ သရုပ်ခွဲပြထားတာကို မြင်တွေ့ရပါတယ်။ နိုင်ငံခေါင်းဆောင်တွေ ဖြစ်လာတဲ့အခါ ကိုယ်ပိုင် သံယောဇဉ်တွေကို ဘေးဖယ်ထားပြီး တိုင်းပြည်အတွက် ရက်စက်တဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေ ချမှတ်ရတဲ့ ခေါင်းဆောင်မှု သဘောတရား (Leadership Dynamics) ကို ဒီဇာတ်လမ်းကနေတစ်ဆင့် မီးမောင်းထိုးပြနေပါတယ်။ စစ်ပွဲဆိုတာ အောင်နိုင်သူနဲ့ ရှုံးနိမ့်သူကို သတ်မှတ်ပေးရုံ သက်သက်မဟုတ်ဘဲ ပါဝင်ပတ်သက်သူ အားလုံးရဲ့ လူသားဆန်မှုတွေကိုပါ ပြင်းပြင်းထန်ထန် စမ်းသပ်တဲ့ ဖြစ်စဉ်တစ်ခု ဖြစ်တယ်ဆိုတဲ့ အမြင်မျိုးကို ပရိသတ်တွေဆီ ပေးစွမ်းနိုင်တာ ဖြစ်ပါတယ်။

သရုပ်ဆောင်ပိုင်းနဲ့ ထုတ်လုပ်ရေးပိုင်းကို လေ့လာကြည့်ရင်လည်း အတော်လေး အားကောင်းတာကို တွေ့ရပါတယ်။ ထိုင်းနိုင်ငံရဲ့ ထိပ်တန်းသရုပ်ဆောင်တွေဖြစ်တဲ့ Nine Naphat (နိုင်း နဖတ်) နဲ့ Tre Porapat (ထရီ ဖရဖတ်) တို့က အဓိက ပြိုင်ဘက် ဇာတ်ကောင်တွေ နေရာကနေ ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ထားကြပြီး သူတို့ရဲ့ သရုပ်ဆောင်မှုတွေက ဇာတ်လမ်းရဲ့ အသက်ဝင်မှုကို အများကြီး အထောက်အကူ ပြုပါတယ်။ ဇာတ်ညွှန်းပိုင်းကိုတော့ အရင်က နာမည်ကြီး သမိုင်းဝင် ဇာတ်လမ်းတွဲတွေကို ရေးသားခဲ့တဲ့ Scriptwriter Sirilak Srisukon (ဇာတ်ညွှန်းရေးဆရာမ သီရိလတ် သီသုခွန်) က တာဝန်ယူထားပြီး၊ Director Pui Pa-oon Chantarasiri (ဒါရိုက်တာ ပွီ ဖအွန်း ကျန်ထရသီရိ) က ပုံဖော်ရိုက်ကူးထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဆယ့်ခြောက်ရာစု အရှေ့တောင်အာရှရဲ့ နန်းတွင်းအသုံးအဆောင်တွေ၊ စစ်ဝတ်တန်ဆာတွေနဲ့ ဗိသုကာလက်ရာတွေကို ပြန်လည်အသက်သွင်းရာမှာ သမိုင်းပညာရှင်တွေရဲ့ အကြံဉာဏ်တွေကို ရယူပြီး အနီးစပ်ဆုံး တူညီအောင် ဖန်တီးထားတယ်လို့ သိရပါတယ်။ ဒီလိုမျိုး အနုစိတ်ကျတဲ့ ထုတ်လုပ်ရေးအဆင့်ဆင့်ကြောင့် ရုပ်သံကြည့်ရှုသူတွေဟာ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်းရာချီက ခေတ်ကာလတစ်ခုဆီကို တကယ်ရောက်သွားသလို ခံစားရစေပါတယ်။ သမိုင်းဆိုင်ရာ အချက်အလက်တွေကို ရုပ်ရှင်အနုပညာနဲ့ ပေါင်းစပ်တဲ့နေရာမှာ လိုအပ်တဲ့ အချိုးအစားကို သေသေချာချာ ချိန်ညှိထားတာကြောင့် ပညာရပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လေ့လာသူတွေအတွက်ပါ စိတ်ဝင်စားစရာ ကောင်းတဲ့ အနုပညာလက်ရာတစ်ခု ဖြစ်လာပါတယ်။

အခုလက်ရှိ ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လကစပြီး ထုတ်လွှင့်နေတဲ့ ဒီ Hongsawadee စီးရီးဟာ ထိုင်းမီဒီယာလောကရဲ့ သမိုင်းအမြင် ပြောင်းလဲလာမှုကို ထင်ဟပ်နေတဲ့ ပြယုဂ်တစ်ခုလို့ သုံးသပ်နိုင်ပါတယ်။ အတိတ်ကာလက ရန်သူတော်ကြီးတွေအဖြစ် ပုံဖော်လေ့ရှိတဲ့ အရေးအသားတွေကနေ ခွဲထွက်ပြီး၊ ခေတ်ပြိုင်နိုင်ငံရေး အခြေအနေတွေနဲ့ လူမှုရေးပတ်ဝန်းကျင်ရဲ့ သက်ရောက်မှုတွေကိုပါ ထည့်သွင်းစဉ်းစားလာတာကို သတိပြုမိပါတယ်။ ဥပမာအားဖြင့် တောင်ငူခေတ် နန်းတွင်းရေးရာ ရှုပ်ထွေးမှုတွေနဲ့ အယုဒ္ဓယဘက်က နိုင်ငံရေး လှုပ်ရှားမှုတွေကို ဟန်ချက်ညီညီ တင်ပြဖို့ ကြိုးစားထားတာ တွေ့ရပါတယ်။ ဒါဟာ သမိုင်းကို တစ်ဖက်သတ် အမြင်နဲ့ ချဉ်းကပ်တာမျိုး မဟုတ်တော့ဘဲ ဇာတ်ကောင်တိုင်းရဲ့ နောက်ကွယ်က စေ့ဆော်မှုတွေကို သရုပ်ခွဲပြသတဲ့ ပညာရှင်ဆန်တဲ့ ချဉ်းကပ်မှုမျိုး ဖြစ်ပါတယ်။ လက်ရှိထုတ်လွှင့်နေဆဲ အချိန်ဖြစ်ပေမယ့် လူမှုကွန်ရက်တွေနဲ့ ရုပ်သံဝေဖန်ရေး စာမျက်နှာတွေမှာ ဒီဇာတ်လမ်းတွဲရဲ့ ဇာတ်ညွှန်းအလှည့်အပြောင်းတွေနဲ့ သမိုင်းဆိုင်ရာ အချက်အလက် ကိုက်ညီမှုတွေအပေါ် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဆွေးနွေးနေကြတာကို ကြည့်ရင် ပရိသတ်တွေရဲ့ စိတ်ဝင်စားမှု ဘယ်လောက်မြင့်မားနေလဲ ဆိုတာကို အထင်အရှား မြင်နိုင်ပါတယ်။

ထိုင်း-မြန်မာ သမိုင်းမှာ အထင်ကရဖြစ်တဲ့ ၁၅၉၃ ခုနှစ် နောင်စရိုင်းတိုက်ပွဲ (Battle of Nong Sarai) က ဆင်စီးချင်းထိုးပွဲ (Elephant Duel) နဲ့ ပတ်သက်ပြီး ထိုင်းနဲ့ မြန်မာ မှတ်တမ်းတွေအပြင် တတိယအုပ်စုဖြစ်တဲ့ နိုင်ငံခြားသားတွေရဲ့ မှတ်တမ်းတွေကလည်း သမိုင်းပညာရှင်တွေကြားမှာ အလွန်စိတ်ဝင်စားစရာ ကောင်းပါတယ်။ ထိုင်းသမိုင်းမှာတော့ နရဲစွမ်မင်း (King Naresuan) နဲ့ တောင်ငူခေတ် မဟာဥပရာဇာ မင်းကြီးစွာ (Crown Prince Mingyi Swa) တို့ နှစ်ဦးတည်း သီးသန့် ယှဉ်ပြိုင်တိုက်ခိုက်ကြတဲ့ သူရဲကောင်းဆန်ဆန် ဇာတ်လမ်းတစ်ပုဒ်အနေနဲ့ ပုံဖော်ထားပေမယ့် ဥရောပနဲ့ ပါရှန်းဆို့လို နိုင်ငံခြားသား မှတ်တမ်းတွေကတော့ လုံးဝကွဲပြားခြားနားတဲ့ ရှုထောင့်ကို တင်ပြထားတာ တွေ့ရပါတယ်။ နာမည်ကျော် သမိုင်းပညာရှင် ဘာရန်းဂျန် တာဝီးလ် (Barend Jan Terwiel) ရဲ့ လေ့လာစူးစမ်းမှုတွေအရ ဒီတိုက်ပွဲနဲ့ပတ်သက်ပြီး ရေးသားထားတဲ့ ခိုင်လုံတဲ့ သမိုင်းအထောက်အထား ၁၀ ခုလောက် ရှိပါတယ်။ အဲ့ဒီထဲမှာ ထိုင်းမှတ်တမ်း ၄ ခု၊ မြန်မာမှတ်တမ်း ၁ ခု အပြင် ဥရောပမှတ်တမ်း ၄ ခုနဲ့ ၁၇ ရာစု နှောင်းပိုင်းမှာ ရေးသားခဲ့တဲ့ ပါရှန်း (Persian) မှတ်တမ်း ၁ ခု ပါဝင်ပြီး နိုင်ငံခြားသား မှတ်တမ်းအများစုက တရားဝင် စီးချင်းထိုးပွဲ ဖြစ်မလာခဲ့ဘူးလို့ ဆိုထားပါတယ်။ ဒီလို ကွဲလွဲနေတဲ့ အချက်အလက်တွေကြောင့် သမိုင်းကို ဘက်ပေါင်းစုံကနေ ပြန်လည်သုံးသပ်ဖို့ ပညာရှင်တွေအတွက် တွန်းအားတစ်ရပ် ဖြစ်စေခဲ့ပါတယ်။

ဥရောပသားတွေရဲ့ မှတ်တမ်းတွေနဲ့ ပါရှန်းမှတ်တမ်းမှာ အဓိက ဖော်ပြထားတဲ့ အချက်ကတော့ တိုက်ပွဲအတွင်းမှာ နရဲစွမ်မင်းရဲ့ ဆင်ဟာ ဆင်မုန်ယိုပြီး (Musth) ထိမ်းမရတော့ပဲ ရန်သူ့တပ်တွေကြားထဲကို အရှိန်အဟုန်နဲ့ ဝင်ရောက်သွားခဲ့တယ် ဆိုတဲ့အချက်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ထိုင်းမှတ်တမ်းတွေမှာလို တပ်မှူးနှစ်ဦးက တပ်တွေကို ရပ်တန့်ခိုင်းပြီး သစ်ပင်ရိပ်အောက်မှာ သေသေချာချာ စကားပြော စိန်ခေါ်ကာ တရားဝင် ယှဉ်ပြိုင်ကြတယ် ဆိုတဲ့အချက်ကို နိုင်ငံခြားသား မှတ်တမ်းတွေမှာ လုံးဝ မတွေ့ရပါဘူး။ အဲဒီအစား အလွန်ရှုပ်ထွေးပြီး သွေးထွက်သံယိုများတဲ့ စစ်မြေပြင်ရဲ့ အနေအထားကိုသာ ပုံဖော်ရေးသားထားကြပါတယ်။ ဆင်မုန်ယိုပြီး ဝင်သွားတဲ့အချိန်မှာ မဟာဥပရာဇာရဲ့ ဆင်နဲ့ အမှတ်မထင် ရင်ဆိုင်တွေ့ဆုံခဲ့ကြပြီး ရှုပ်ထွေးနေတဲ့ တိုက်ပွဲကြားထဲမှာပဲ မင်းကြီးစွာ ကျဆုံးခဲ့ရတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ အထူးခြားဆုံး ကွဲလွဲချက်ကတော့ မင်းကြီးစွာ ကျဆုံးရတဲ့ အကြောင်းရင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ထိုင်းသမိုင်းမှာ လှံရှည် (Glaive) နဲ့ ခုတ်ပိုင်းလိုက်လို့ ကျဆုံးတယ်လို့ ဆိုပေမယ့် ဥရောပမှတ်တမ်း အများစုနဲ့ အခြား ပြင်ပမှတ်တမ်းတွေကတော့ မဟာဥပရာဇာဟာ သေနတ် (Gun သို့မဟုတ် Musket) ကျည်ဆန် ထိမှန်ပြီး ကျဆုံးခဲ့ရတာလို့ အခိုင်အမာ ရေးသားထားကြပါတယ်။

ဒီလို သေနတ်နဲ့ ပစ်ခတ်ခံရတယ်ဆိုတဲ့ အချက်ဟာ အဲဒီခေတ်က အရှေ့တောင်အာရှ စစ်ရေးအခင်းအကျင်း ပြောင်းလဲလာမှုနဲ့လည်း အများကြီး သက်ဆိုင်နေပါတယ်။ ၁၆ ရာစုနှောင်းပိုင်း ကာလတွေမှာ ပေါ်တူဂီ ကြေးစားစစ်သားတွေ (Portuguese Mercenaries) ဟာ ထိုင်းရော မြန်မာစစ်တပ်တွေမှာပါ အရေးပါတဲ့ နေရာကနေ ပါဝင်လာကြပြီး မီးပေါက်လက်နက်တွေကို တွင်တွင်ကျယ်ကျယ် အသုံးပြုလာကြပါပြီ။ တချို့သော ဥရောပမှတ်တမ်းတွေမှာဆိုရင် နရဲစွမ်မင်း ကိုယ်တိုင်က သေနတ်နဲ့ ပစ်ခတ်ခဲ့တာ ဖြစ်နိုင်သလို၊ သူ့ရဲ့နောက်ကနေ လိုက်ပါလာတဲ့ သက်တော်စောင့် ကြေးစားစစ်သား တစ်ဦးဦးက ပစ်ခတ်ခဲ့တာလည်း ဖြစ်နိုင်တယ်လို့ သုံးသပ်ထားကြပါတယ်။ ဘယ်သူကပဲ ပစ်ခတ်ခဲ့တာပဲဖြစ်ဖြစ် ဒီမှတ်တမ်းတွေအရ ရိုးရာအစဉ်အလာအတိုင်း ဓားလှံတွေနဲ့ ဆင်ပေါ်မှာ ရင်ဆိုင်ကြတဲ့ ခေတ်ဟာ ကုန်ဆုံးသွားပြီဖြစ်ကြောင်း မီးမောင်းထိုးပြနေပါတယ်။ တကယ်တော့ ဥရောပတိုက်သားတွေဟာ ဒီလို ဆင်စီးချင်းထိုးတဲ့ အလေ့အထတွေကို စိတ်ဝင်တစား လေ့လာမှတ်တမ်းတင်လေ့ ရှိပေမယ့် နောင်စရိုင်းတိုက်ပွဲမှာတော့ အဲဒီလိုမျိုး သူရဲကောင်းဆန်တဲ့ မြင်ကွင်းမျိုးကို မတွေ့ခဲ့ရဘူးလို့ ယူဆစရာ ရှိပါတယ်။ ဒါကြောင့်လည်း သူတို့ရဲ့ အစီရင်ခံစာတွေနဲ့ မှတ်တမ်းတွေမှာ မြင်တွေ့ရတဲ့ အခြေအနေကို လက်တွေ့ကျကျပဲ ရေးသားခဲ့ကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။

နိုင်ငံခြားသားတွေရဲ့ မှတ်တမ်းတွေဟာ ပြည်တွင်းရေး နိုင်ငံရေးဝါဒဖြန့်ချိမှုတွေ ကင်းရှင်းတဲ့အတွက် အဖြစ်အပျက်တစ်ခုကို ပိုပြီး ဓမ္မဓိဋ္ဌာန်ကျကျ ရှုမြင်နိုင်အောင် ကူညီပေးပါတယ်။ ထိုင်းမှတ်တမ်းတွေက နိုင်ငံရဲ့ လွတ်လပ်ရေးကို ပြန်လည်ရယူပေးနိုင်ခဲ့တဲ့ ဘုရင်တစ်ပါးရဲ့ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ဖော်ကျူးဖို့အတွက် အနည်းနဲ့အများ ချဲ့ကားရေးသားတာမျိုး ရှိနိုင်သလို၊ မြန်မာမှတ်တမ်းတွေကလည်း မိမိတို့ရဲ့ အိမ်ရှေ့မင်းသား ကျဆုံးရမှုကို သာမန်တိုက်ပွဲဝင်ရင်း ကျဆုံးတဲ့ပုံစံမျိုးသာ မှတ်တမ်းတင်ချင်ကြမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလို နှစ်ဖက် အားပြိုင်နေတဲ့ သမိုင်းရေးသားမှုတွေကြားမှာ ဥရောပနဲ့ ပါရှန်း မှတ်တမ်းတွေက ကြားနေအဖြစ် တည်ရှိနေပြီး တိုက်ပွဲရဲ့ အမှန်တကယ် အလှည့်အပြောင်းဟာ သေနတ်လို ခေတ်မီလက်နက်တွေအပေါ် မူတည်သွားခဲ့တယ် ဆိုတာကို ထောက်ပြနေပါတယ်။ လက်ရှိခေတ် သမိုင်းပညာရှင် အများစုကတော့ ဘာရန်းဂျန် တာဝီးလ်ရဲ့ လေ့လာချက်ကို အခြေခံပြီး နောင်စရိုင်းတိုက်ပွဲမှာ တရားဝင် ဆင်စီးချင်းထိုးပွဲ ကြီးကြီးမားမား မဖြစ်ခဲ့ဘူးလို့ ကောက်ချက်ချလာကြပါပြီ။ ဒါပေမယ့် စစ်မြေပြင်ရဲ့ ရှုပ်ထွေးမှုကြားထဲမှာ ထိပ်တန်း ခေါင်းဆောင်နှစ်ဦး အနီးကပ် ရင်ဆိုင်မိခဲ့တာ ကတော့ ငြင်းလို့မရတဲ့ သမိုင်းဝင် အဖြစ်အပျက်တစ်ခုအဖြစ် ကျန်ရစ်နေဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။

နိုင်ငံခြားသား မှတ်တမ်းတွေနဲ့အပြိုင် မြန်မာရာဇဝင်ကျမ်းများ (Myanmar Chronicles) ရဲ့ အာဘော်ကိုပါ တစ်ဆက်တည်း ထည့်သွင်းဆွေးနွေးကြည့်ရင် အမြင်သုံးပွင့်ဆိုင် သုံးသပ်ချက်တစ်ခု ဖြစ်လာပါလိမ့်မယ်။ ဦးကုလားရဲ့ မဟာရာဇဝင်ကြီး (Maha Yazawin Gyi) နဲ့ မှန်နန်းရာဇဝင် (Hmannan Yazawin) လိုမျိုး တရားဝင် မှတ်တမ်းတွေမှာလည်း မဟာဥပရာဇာ မင်းကြီးစွာဟာ ဆင်စီးချင်းထိုးရင်း ကျဆုံးခဲ့တာ မဟုတ်ဘဲ ရန်သူတွေဘက်က ပစ်ခတ်လိုက်တဲ့ မီး‌ပေါက်အမြောက်လို သေနတ်ကျည်ဆန် ထိမှန်ပြီး ကျဆုံးခဲ့ရတယ်လို့ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ရေးသားထားတာတွေ ရှိတဲ့အတွက် နိုင်ငံခြားသားမှတ်တမ်းတွေနဲ့ သွားပြီး တစ်ထပ်တည်း ကိုက်ညီနေတာကို တွေ့ရပါတယ်။ ဒီအချက်ဟာ ထိုင်းသမိုင်းက ပုံဖော်ထားတဲ့ စီးချင်းထိုးပွဲဆိုတာထက် သေနတ်လို ခေတ်မီလက်နက်တွေကသာ အဆုံးအဖြတ်ပေးသွားတဲ့ တိုက်ပွဲဆိုတဲ့ ကောက်ချက်ကို ပိုပြီး ခိုင်မာသွားစေပါတယ်။ ဒါ့အပြင် မြန်မာတပ်တွေရဲ့ စစ်ရေးချီတက်မှု အခက်အခဲတွေ၊ ရိက္ခာပြတ်လပ်မှု ပြဿနာတွေ၊ ရောဂါဘယ ထူပြောမှုတွေနဲ့ တပ်တွင်း စည်းလုံးညီညွတ်မှု အားနည်းလာတဲ့ အခြေအနေတွေကိုပါ နောက်ခံအကြောင်းတရားတွေအဖြစ် ထည့်သွင်းစဉ်းစားကြည့်ရင် ထိုင်းတပ်တွေရဲ့ ခံစစ်ပြင်ဆင်မှုနဲ့ နည်းဗျူဟာပိုင်း အသာစီးရသွားတာတွေကိုပါ ပိုပြီး ပီပီပြင်ပြင် မြင်သာလာစေပါတယ်။

ဒီတိုက်ပွဲအပြီးမှာ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ နိုင်ငံရေး အင်အားချိန်ခွင်လျှာ (Balance of Power) အပြောင်းအလဲကလည်း အလွန်ကြီးမားပါတယ်။ မင်းကြီးစွာ ကျဆုံးသွားပြီးနောက်ပိုင်း တောင်ငူမင်းဆက် (Toungoo Dynasty) ရဲ့ နိုင်ငံရေး တည်ငြိမ်မှုဟာ အကြီးအကျယ် ယိမ်းယိုင်သွားခဲ့ပါတယ်။ နန္ဒဘုရင်အနေနဲ့ သားတော် ကျဆုံးသွားတဲ့အတွက် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ထိခိုက်မှု ပြင်းထန်ခဲ့သလို၊ အဲဒီနောက်ပိုင်း ထပ်မံစေလွှတ်ခဲ့တဲ့ စစ်ကြောင်းတွေလည်း အောင်မြင်မှု မရခဲ့တဲ့အတွက် လက်အောက်ခံ နယ်ပယ်တွေက အခွင့်ကောင်းယူပြီး ပုန်ကန်ထကြွလာကြပါတယ်။ နောက်ဆုံးမှာတော့ အင်အားကြီးမားလှတဲ့ တောင်ငူအင်ပါယာကြီး ပြိုကွဲရတဲ့အထိ ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။ တစ်ဖက်မှာလည်း အယုဒ္ဓယ (Ayutthaya) ဘက်က ဒီတိုက်ပွဲကို အောင်နိုင်လိုက်တဲ့အတွက် ဒေသတွင်းမှာ အင်အားကြီး နိုင်ငံတစ်ခုအဖြစ် ပြန်လည် ခေါင်းထောင်ထလာနိုင်ခဲ့ပြီး နရဲစွမ်မင်းရဲ့ ဩဇာအာဏာ ကျယ်ပြန့်လာခဲ့ပါတယ်။ ဒီလိုမျိုး တိုက်ပွဲတစ်ခုရဲ့ အကျိုးဆက်က ဆယ့်ခြောက်ရာစု အရှေ့တောင်အာရှရဲ့ ပထဝီနိုင်ငံရေး (Geopolitics) ကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ရိုက်ခတ်သွားခဲ့တယ် ဆိုတာကို လေ့လာတွေ့ရှိနိုင်ပါတယ်။

ခေတ်သစ် မီဒီယာလေ့လာမှု ရှုထောင့်ကနေ ပြန်လည်သုံးသပ်ကြည့်ရင် ထိုင်းနိုင်ငံရဲ့ ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာလွှမ်းမိုးမှု (Soft Power) တည်ဆောက်ပုံဟာ အတော်လေး လိမ္မာပါးနပ်တာကို တွေ့ရပါတယ်။ အခုလို သမိုင်းနောက်ခံ ဇာတ်လမ်းတွဲ (Historical Drama) တွေကို အရင်းအနှီး အကြီးကြီးမတည်ပြီး ရိုက်ကူးထုတ်လွှင့်တာဟာ ပြည်တွင်း ပရိသတ်ကို ဖျော်ဖြေဖို့ သက်သက်တင် မဟုတ်ဘဲ နိုင်ငံတကာကိုပါ သူတို့ရဲ့ သမိုင်းကြောင်းနဲ့ ယဉ်ကျေးမှုကို ထိုးဖောက် ဖြန့်ချိချင်တဲ့ မဟာဗျူဟာမြောက် ရည်ရွယ်ချက် ပါဝင်နေပါတယ်။ အရင်ခေတ်တွေက ရိုက်ကူးခဲ့တဲ့ သမိုင်းဇာတ်ကားဟောင်းတွေလိုမျိုး တစ်ဖက်ပိတ် အမျိုးသားရေးဝါဒ (Nationalism) ကို အတင်းအဓမ္မ သွတ်သွင်းတာမျိုး၊ တစ်ဖက်ရန်သူကို အကြောင်းမဲ့ ယုတ်မာရက်စက်သူတွေအဖြစ် ပုံဖော်တာမျိုး မလုပ်တော့ဘဲ၊ သမိုင်းပညာရှင်တွေရဲ့ အထောက်အထားတွေကိုပါ အခြေခံပြီး ခေတ်မီတဲ့ ဇာတ်ညွှန်းဖွဲ့စည်းပုံတွေနဲ့ ဆွဲဆောင်လာတာဟာ အင်မတန် အစွမ်းထက်တဲ့ မီဒီယာဗျူဟာ (Media Strategy) တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလို ဖန်တီးမှုတွေကြောင့် အိမ်နီးချင်း နိုင်ငံတွေက ပရိသတ်တွေပါ ဒီဇာတ်လမ်းတွဲတွေကို စိတ်ဝင်တစား စောင့်ကြည့်လာရတဲ့အထိ အောင်မြင်မှု ရရှိနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပဲ မြန်မာနိုင်ငံဘက်က သမိုင်းဆိုင်ရာ အနုပညာ ဖန်တီးမှုတွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး လိုအပ်ချက်တွေ၊ ခေတ်နဲ့အညီ ပြောင်းလဲရမယ့် ကွာဟချက်တွေကိုပါ ပြန်လည် ဆန်းစစ်ဖို့ လိုအပ်နေပြီဆိုတာကို ဒီဇာတ်လမ်းတွဲက သတိပေးနေပါတယ်။

#ဟံသာဝတီ

#အယုဒ္ဓယ

#ဘုရင့်နောင်

#နန္ဒဘုရင်

#နရဲစွမ်

#မင်းကြီးစွာ

#KSMinsights

The Last Duel” ( Hongsawadee” ) Thai History Movie series

https://youtu.be/Hkllaui7jEE?si=R088eKwbVYWmhkIK

ဘုရင့်နောင်လက်ထက် ထိုင်းမြန်မာစစ်ပွဲ စဆုံး 2:13:44 hour

https://youtu.be/QPsyCWd-QNg?si=RzuUTiLEpeW1EnP5